tekstwiedenrietR

Wiedenriet op twitter

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Elsevier 14 / 2008

Belt-Schutsloot

Er heerst een serene rust in Belt-Schutsloot, het hart van natuurgebied De Wieden. In dat natuurgebied, gelegen in de kop van Overijssel, gaan natuur en cultuur prima met elkaar samen. Het natuurlijke rietlandschap wordt elk voorjaar gemaaid door de riettelers. Dat riet is uitstekend geschikt als dakbedekking. Door het riet te maaien houden de riettelers de natuur in stand. ‘Als wij het riet niet maaien, groeit het binnen twee jaar helemaal dicht en kunnen watervogels het riet niet meer gebruiken als broedplaats,’ zegt Wout van de Belt, rietteler en voorzitter van de Algemene Vereniging voor de Rietcultuur in Nederland (AVRN). Maar er doemen problemen op.

Door nieuwe milieumaatregelen van de provincie dreigt er een einde te komen aan de rietcultuur. De provincie Overijssel heeft een nieuw beheerplan opgesteld omdat De Wieden en Weerribben onderdeel uitmaken van Natura 2000, het netwerk van de belangrijkste natuurgebieden in Europa. In het plan van de provincie staat onder meer dat riettelers een groot deel van het riet niet meer in het voorjaar mogen snijden, maar pas in de zomer. Dan is het riet als dakbedekking niet meer te gebruiken omdat het dan bloeit en te zacht is.

De Nederlandse rietcultuur heeft bovendien te maken met toenemende concurrentie uit het buitenland. Tot voor kort waren dat slechts enkele Oost-Europese landen zoals Polen en Hongarije, maar sinds 2006 is China er bijgekomen. Het buitenlandse riet is nodig om aan de grote vraag uit Nederland te voldoen. Of dat buitenlandse riet net zo goed is als het Nederlandse riet, weten we nog niet. Een rieten dak moet ongeveer dertig jaar meegaan, maar zo lang is er nog geen buitenlands riet op de Nederlandse markt.

Als service aan de klanten, voorzien de riettelers uit De Wieden hun riet tegenwoordig van een eigen label. Mocht de kwaliteit niet voldoende zijn, dan kan de klant precies achterhalen van welke teler het riet afkomstig is. Maar service aan de klant is niet de enige reden waarom het ‘Wiedenriet’ tegenwoordig een eigen keurmerk heeft. ‘Er was meer Wiedenriet op de markt dan wij überhaupt konden produceren,’ zegt Van de Belt. Volgens de rietteler werd het riet uit De Wieden gemengd met dat uit het voormalige Oostblok en China. Met het nieuwe keurmerk willen de riettelers het gesjoemel tegengaan.

Tijdens een boottocht door De Wieden wordt duidelijk dat Europa niet zomaar een natuurgebied heeft uitgezocht voor Natura 2000.Het wemelt er werkelijk van de vogels. Eenden, meerkoetjes, buizerds en reigers, er is van alles te zien. Wie in de Wieden een vogeltelling moet houden, doet er verstandig aan voldoende papier mee te nemen. Behalve de vele vogels laten ook andere dieren zich graag zien. Het is heel gewoon om een vos tegen te komen en tijdens de tocht is zelfs een groepje reeën te zien.

Het heldere weer maakt het mogelijk om ver te kijken. Afgezien van rookpluimen die boven sommige rietlanden opstijgen, wijst niets op de aanwezigheid van de mens. Huizen zijn in geen velden of wegen te bekennen, laat staan de verkeersdrukte van een grote weg. Het enige dat je ziet zijn bossen, water en riet. Vooral heel veel riet. Op de oevers liggen rietbalen te wachten totdat ze door een boot worden opgehaald. De groene kopjes van het nieuwe riet staan al boven de grond. ‘Je kunt het bijna per dag zien groeien. Nu kun je mooi over de landen heen kijken. Over een goede maand is het weer helemaal dichtgegroeid,’ zegt Lute Nederhoed. Hij is secretaris van riettelersvereniging De Wieden. Vandaag speelt hij ook de rol van gids. Hij draagt behalve een winterjas ook een regenjas en een hoed. ‘Het weer kan ieder moment omslaan. Je kunt er maar beter op voorbereid zijn,’ zegt hij.

‘Je kunt hier rustig een dag rondvaren zonder twee keer op dezelfde plaats te komen,’ zegt Nederhoed. Als de regenwolken dichterbij komen, meert Nederhoed de boot af bij het rietland van Van de Belt. In de keet, die net groot genoeg is voor drie personen, uit de rietteler zijn ongenoegen over het nieuwe provinciale beheerplan. ‘Al generaties lang werken we op de rietlanden. Mijn opa sneed hier al het riet. Het is ook aan ons te danken dat het gebied er nu zo mooi bij ligt,’ zegt Van de Belt. Hij is klein maar stevig gebouwd waardoor hij behendig over het rietland loopt. Dat blijkt voor wie het niet gewend is, nog een hele opgave te zijn. Het rietland lijkt namelijk een groot waterbed dat bij elke stap terugveert.

Van de Belt woont al zijn hele leven in Belt-Schutsloot. Het dorp ligt afgezonderd van de buitenwereld. Pas in 1959 werd een verharde weg naar het dorp aangelegd. Doordat het dorp zo geïsoleerd lag, behoorde het vlak na de Tweede Wereldoorlog tot de armste gebieden van Nederland.

De AVRN stelde een rapport op om de verschillende overheden (provincies, waterschappen en het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij) te overtuigen dat het werk van de rietteler ondergewaardeerd wordt. Riettelers die grond pachten van Natuurmonumenten of Staatsbosbeheer verdienen gemiddeld acht euro bruto per uur. Op particuliere grond is het uurloon twee keer zo hoog, maar nog steeds geen vetpot. ‘Met het inkomen dat we nu verdienen, heeft het rietsnijden geen toekomst in Nederland. Met een bruto uurloon van 27,50 euro kunnen we nog een goede boterham aan het rietsnijden verdienen,’ zegt Van de Belt. Volgens hem zou dat het basisloon moeten zijn.

De gemiddelde leeftijd van de rietteler is vijftig jaar en erg veel enthousiasme is er niet onder jongeren om dit oude handwerk te gaan doen. De kenmerkende rieten daken dreigen in de toekomst alleen nog bedekt te kunnen worden met riet uit verre oorden.